Έχεις ξανά ακούσει για την ορθορεξία; Συχνά αναφερόμενη και ως “νευρική ορθορεξία” είναι μία ακόμα σοβαρή διατροφική διαταραχή, η οποία αν και δεν αποτελεί ακόμα επίσημη ιατρική διάγνωση, φαίνεται να πλήττει ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Η ορθορεξία αφορά το 1-2% του γενικού πληθυσμού, ενώ μπορεί να επηρεάσει άνδρες και γυναίκες παγκοσμίως.

Πως ακριβώς εμφανίζεται;

Η ορθορεξία είναι η διατροφική διαταραχή, η οποία χαρακτηρίζεται από την προσκόλληση ή την εμμονή των ατόμων στην κατανάλωση υγιεινών τροφίμων. Σε αντίθεση με άλλες διαταραχές, στην ορθορεξία δεν παίζει ρόλο η ποσότητα των τροφίμων που θα καταναλωθούν, αλλά η ποιότητα αυτών!

Η υπερβολική ενασχόληση με το είδος της τροφής γίνεται προκειμένου οι άνθρωποι αυτοί να αποφύγουν ασθένειες και να βελτιώσουν με τον τρόπο αυτό την υγεία τους συνολικά. Γι’ αυτό και τις περισσότερες φορές η ορθορεξία ξεκινάει “αθώα”, με την επιθυμία του ατόμου να βελτιώσει τις διατροφικές συνήθειες και την ποιότητα της ζωής του.

‍

Ποιά είναι τα αίτια εμφάνισης της ορθορεξίας;

Το ακριβές αίτιο της ορθορεξίας δεν είναι γνωστό, αλλά πιστεύεται ότι είναι μια συνδυαστική δράση περιβαλλοντικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Τα άτομα που πάσχουν από ορθορεξία συνήθως ξεκινούν προσέχοντας απλώς τη διατροφή τους και δίνοντας σημασία στα επιμέρους συστατικά των τροφίμων από ανάγκη για ποιοτικότερη ζωή. Γενικότερα, τα τελευταία χρόνια δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα και όχι μόνο στην ποσότητα της διατροφής. Ωστόσο, κάποιος που πάσχει από ορθορεξία οδηγείται στο να προσέχει εμμονικά ακόμη και το παραμικρό συστατικό ενός τροφίμου και αρχίζει να αποκλείει ακόμα και ολόκληρες κατηγορίες τροφών, προκειμένου να διατηρήσει την καλή του υγεία. 

‍

Διάγνωση Ορθορεξίας

Τα όρια μεταξύ ‘’προσέχω τι τρώω’’ και ‘’ορθορεξία’’ είναι δύσκολο να προσδιοριστούν με ακρίβεια κι έτσι ο προσδιορισμός της διαταραχής είναι μια πολύπλοκη υπόθεση. 

Ο Steven Bratman, ο γιατρός που στα τέλη της δεκαετίας του 1990 χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο “ορθορεξία”, δημιούργησε ένα τεστ 10 ερωτήσεων με απαντήσεις ‘’ΝΑΙ’’ ή ‘’ΟΧΙ’’, προκειμένου να μπορεί να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί έγκαιρα μία προδιάθεση ή κατάσταση ορθορεξίας.

Το ερωτηματολόγιο του Bratman είναι το εξής:

1. Αφιερώνετε πάνω από 3 ώρες τη μέρα, αναλογιζόμενοι τη διατροφή σας;
2. Προγραμματίζετε τα γεύματά σας πολλές μέρες πριν;
3. Είναι σημαντικότερη η διατροφική αξία του γεύματος από την ευχαρίστηση που σας προκαλεί η κατανάλωση του;
4. Μειώθηκε η ποιότητα της ζωής σας με την αύξηση της ποιότητας της διατροφής σας;
5. Είστε πιο αυστηροί με τον εαυτό σας πλέον;
6. Βελτιώνεται η αυτοεκτίμησή σας όταν τρώτε υγιεινά;
7. Έχετε παύσει να τρώτε φαγητά που συνηθίζατε να απολαμβάνετε, προκειμένου να τρώτε πιο “σωστά”;
8. Σας εμποδίζουν οι διατροφικές σας συνήθειες από το να τρώτε έξω, απομακρύνοντάς σας από το οικογενειακό και φιλικό σας περιβάλλον;
9. Αισθάνεστε ενοχές, όταν δεν τηρείτε τη διατροφή σας;
10. Αισθάνεστε καλά με τον εαυτό σας και πως έχετε τον πλήρη έλεγχο, όταν τρώτε υγιεινά;

Οι ερωτήσεις εκ πρώτης όψεως φαίνονται “αθώες” αλλά μπορούν να καταδείξουν κατά πόσο ένας άνθρωπος κλίνει προς την ορθορεξία (αν έχει απαντήσει σε 4-5 ερωτήσεις “Ναι”) και κατά πόσο κάποιος έχει φτάσει τον βαθμό ορθορεξίας (πάνω από 5 ερωτήσεις με καταφατική απάντηση) και έχει ανάγκη από βοήθεια.

‍

Τι κινδύνους εγκυμονεί η ορθορεξία;

• Έλλειψη θρεπτικών συστατικών λόγω εμμονικών περιορισμών
• Περιορισμένες επιλογές τροφής
• Ψυχαναγκαστικές τάσεις στη γενικότερη συμπεριφορά
• Πτώση και αύξηση αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης με βάση τις διατροφικές επιλογές
• Άγχος, το οποίο θέτει σε κίνδυνο την υγεία
• Ανησυχία για το πόσο «καθαρό» είναι το φαγητό ή αν είναι «κακό» για την υγεία
• Υποσιτισμός
• Αφιέρωση πολύ χρόνου στην έρευνα πάνω στο αντικείμενο των τροφίμων
• Υπερβολική επικριτικότητα με τις επιλογές φαγητού των άλλων
• Απομάκρυνση από το οικογενειακό, φιλικό και ευρύτερα κοινωνικό του περιβάλλον

‍

Πώς αντιμετωπίζεται η ορθορεξία;

Η αντιμετώπιση και θεραπεία των διατροφικών διαταραχών είναι μία πολύπλοκη διαδικασία. Το δυσκολότερο κομμάτι είναι η αποδοχή της ασθένειας από το ίδιο το άτομο προκειμένου να πεπειστεί ότι χρειάζεται βοήθεια. Αυτή η βοήθεια περιλαμβάνει ειδικό διαιτολόγο-διατροφολόγο σε συνεργασία με ψυχολόγο. 

Συμπέρασμα

Συνοψίζοντας, η ορθορεξία, αν και ξεκινά συχνά από μια «καλή πρόθεση», μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή διαταραχή με ψυχολογικές και σωματικές συνέπειες. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων είναι καθοριστική, ώστε το άτομο να αναζητήσει βοήθεια. Με την κατάλληλη υποστήριξη, είναι εφικτή η αποκατάσταση της ισορροπίας στη σχέση με το φαγητό.

‍

Βιβλιογραφία

National Eating Disorders Association. (n.d.) Orthorexia – Risk Factors. https://www.nationaleatingdisorders.org/wp-content/uploads/2024/04/CoachAthleticTrainerToolkit.pdf (Accessed: 6 August 2025).

Klemm, S. (2021) Orthorexia: An Obsession with Eating Pure. Academy of Nutrition and Dietetics. Published 23 February 2021; reviewed 30 January 2023. Academy of Nutrition and Dietetics website (EatRight.org). (Accessed: 22 August 2025).

Zeratsky, K. (2016) Orthorexia: When healthy eating becomes extreme. Mayo Clinic Nutrition-Wise Blog, 15 November. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/orthorexia/faq-20427830 (Accessed: 22 August 2025).

‍

ΝΑΝΤΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ, ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ, BSc, MSc

ΠΤΥΧ. ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ «ΕΥΖΗΝ»

‍

ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑ ΖΩΡΖΟΥ

ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ «ΕΥΖΗΝ»